«ԺԹ» ՊՕՂՈՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ

Ծնած է շուրջ 1710ին: 1734ին աբեղայ ըլլալով յիշուած է Պոլսատիպ տաղարանին մէջ: 1733 տարւոյ Յուլիսին, Նալեանի և Յովհաննէս ու Ղազար վարդապետներուն հետ, Կոլոտ Պատրիարքի կողմէ Երուսաղէմ ղրկուած է, Հաննա վարդապետի մահուան առթիւ Շղթայակիր Պատրիարքը մխիթարելու համար (Սաւալանեանց, էջ՝ 713):

«Ի» ՍԱՀԱԿ ԱՐՔ. ՔՂԵՑԻ

Ծննդեան թուականը անծանօթ է: 1736ին Յարութիւն Պալաթեցիի, Նալեան և Յակոբ վրդ. Պալաթեցիի հետ, Կոլոտ Պատրիարքի կողմէ Քիւթահիա ղրկուած է, Շղթայակիր Պատրիարքը դիմաւորելու համար: 1737ին Էրզուրումի առաջնորդ էր («Ազգապատում», գլ. 1992): 1754ին ալ Իզմիրի առաջնորդ էր («Կենս. Սարգիս Արք.ի Սարրաֆեան» էջ՝ 260): 1755ին Պոլիս եկած է (անդ. էջ՝ 276): 1756 տարւոյ Փետր.ին («Ազգապատում» գլ. 2043) և կամ 20 Յունիս 1756ին («Կենս.» էջ՝ 359) Պոլսոյ մէջ Էջմիածնի կաթողիկոս ընտրուած է: Սակայն օծում չէ կատարուած և 21 ամիս Պոլիս (Չամիչեան, Գ. հտ. Էջ՝ 865, նաեւ «Կ. Պոլսոյ Հայերը», էջ՝ 142) և վերջն ալ Կարին մնացած է: Վախճանած է 22 Փետրուար 1763ին: Թաղուած է Մուտուրկա գիւղի Ս. Լուսաւորիչ վանքին բակը:
Իր թելադրութեամբ, Սարգիս Արք. Սարրաֆեան 1750ին Վենետիկի մէջ լոյս ընծայած է «Գիրք օրինակաց և նմանութեանց» հատորը: Բարձրաձայն քարոզելուն համար «Ահագին» կոչուած է:

«ԻԱ» ՍԱՄՈՒԷԼ ԱՐՔ. ԵՐԶՆԿԱՑԻ «1706-1786»

Ծնած է 1706ին և վախճանած Խասգիւղ 1786ին: Թաղուած է տեղւոյն գերեզմանատունը: Դամբարանը մինչեւ օրս պահպանուած է:
Եպիսկոպոս ձեռնադրուած է 1749ին («Միաբանք և Այցելուք», էջ՝ 446): 1752-1756 թթ. միջեւ Երուսաղէմի Պոլսոյ փոխանորդութիւնը վարած է: Նոյն թուականներուն Պոլսոյ պատրիարքական փոխանորդ ալ եղած է: 1756ին Պրուսայի առաջնորդ ընտրուած է: 1754ին մերժած է Պոլսոյ պատրիարքութիւնը («Շողակաթ» 1957, էջ՝ 270 բ): Նոյնպէս 1764ին Նալեանի կողմէ Պոլսոյ պատրիարքական Աթոռը իրեն առաջարկուած է, սակայն չէ ընդունած («Ազգապատում», գլ. 2080): 1767ին Երուսաղէմ այցելած և Կարապետ պատրիարք Գանձակեցիին յուղարկաւորութեան նախագահած է («Միաբանք և Այցելուք» էջ՝ 446):
7 Նոյ. 1772ին Պրուսայէն Պոլիս եկած է («Կենս. Սարգիս Արք. Սարրաֆեան», էջ՝ 265): 4 Դեկտ. 1772ին Մարսիլիա մեկնած է: 22 Դեկտեմբերին Մալթա կղզին հասած է («Ազգապատում», գլ. 2144): 3 Մայիս 1773ին Հռովմ ժամանած է («Կենս.», էջ՝ 272): 18 Հոկտ. 1773ին Վենետիկ գտնուած է (անդ. էջ՝ 273): 1774-1775 թթ. Հրովմի ձեռնագրիչ եպիսկոպոս ըլլալով յիշուած է («Ազգապատում», գլ. 2144): Պոլիս վերադարձած է 1775 տարւոյ վերջերը, կամ 1776ի սկիզբները («Կենս.», էջ՝ 314): 1776 տարւոյ Ապրիլ-Յունիս ամիսներուն Պրուսայի մէջ յիշուած է (անդ.): 1780էն մինչեւ մահը Խասգիւղի քարոզիչ եղած է:
1780ին յօրինած է «Կրթութիւն մտածական», «Ջերմեռանդութեան աղօթից տետր» և «Կրթութիւն եօթանց խորհրդոց» աշխատութիւնները («Լոյս» 1905, էջ՝ 967, նաեւ «Միաբանք և Այցելուք», էջ՝ 447):
Ըստ Կիւլէսէրեանի (Լոյս», 1905, էջ՝ 967) ինք է որ Պրուսայի մէջ մկրտութեան տոմարը հաստատած է: Ըստ Գալէմքեարեանի ալ «Լաճեան» մականունը կրած է («Կենս., էջ՝ 314):

«ԻԲ» ՍԱՐԳԻՍ ԱՐՔ. ՍԱՐՐԱՖԵԱՆ «1699-1773»

Որդին է Ակնցի սարրաֆ Ալեքսանի և Պոլսեցի Թագուհիի: Աշխարհական եղած ատեն ալ Սարգիս անունը կրած է: Ծնած է Էտիրնէ 1699 տարւոյ Փետրուար ամսուն և վախճանած՝ Լիվոռնօ 2 Հոկտ. 1773ին: Թաղուած է տեղւոյն Հայոց Եկեղեցին:
Փոքր տարիքին ծնողքին հետ Պոլիս վերադարձած է: Ուսանելէ և չափահաս ըլլալէ ետք՝ միջոց մը ոսկերչութեամբ զբաղած է: 1719ին Կոլոտ Պատրիարքի հիմնած դպրոցը մուտք գործած է («Միաբանք և Այցելուք», էջ՝ 463): Նոյն տարին դպրութեան չորս աստիճանները ստացած է: 1722ին Աւագ Սարկաւագ, 1725ին աբեղայ և 1726ին ալ վարդապետ ձեռնադրուած է: Այնուհետեւ Պոլսոյ եկեղեցիներուն քարոզիչ եղած է: 1730ին Պոլսոյ Կեսարացիներուն խնդրանքով Կեսարիոյ առաջնորդ ընտրուած է: 1731ին Նալեանի հետ Կեսարիա մեկնած է: Ս. Կարապետ Վանքին պարտքերը վճարելու համար Ատանայի և Հալէպի կողմերը նուիրահաւաքութիւն կատարած է: 25 Նոյ. 1734ին, նորօծ Աբրահամ Կաթողիկոսէն Էջմիածնի մէջ եպիսկոպոս օծուած է: 1735ին Պոլիս վերադառնալով Կեսարիա մեկնած է: 1736ին, Երուսաղէմի Յունաց խնդրին պատճառաւ Կոլոտ և Շղթայակիր Պատրիարքներու հրահանգով Պոլիս եկած է: 1738ին Նալեանի տեղ Գաղատիոյ առաջնորդ կարգուած է: 1741ին, Կոլոտի մահէն քիչ առաջ Պոլիս վերադարձած է: Ապա հրաժարած է Գաղատիոյ առաջնորդութենէն: 1742ին, Շղթայակիր Պատրիարքի կողմէ իբր Երուսաղէմի Աթոռին Զմիւռնիոյ նուիրակ նշանակուած է: 1744ին այնտեղէն Վենետիկ մեկնած, 1745ին ալ Վենետիկէն Հռովմ անցած է: Ծրագրած է հոն հայկական վարժարան մը հաստատել, սակայն չէ յաջողած: Ասոր փոխարէն՝ 1749ին տպարան մը հաստատած և քանի մը գիրքեր տպագրած է:

1754ին ծերունի մայրը տեսնելու նպատակով կ’որոշէ Պոլիս վերադառնալ: Նախ կ'անցնի Լիվոռնօ: Յետոյ Իզմիր կը ժամանէ: Նոյն տարւոյ աշնան Պրուսա կը մեկնի: Անկէ ալ Պոլիս կը վերադառնայ: Վենետիկէն քաղաքս բերել կու տայ իր տպարանը: Ապա Ռոտոսթոյի (Թէքիրտաղ) առաջնորդ կ'ընտրուի: Յետոյ Պոլիս կուգայ՝ Նալեան պատրիարքի դէմ գրած ծանր մէկ գրութեան համար շքեղանք յայտնելու: Անբաստանութեան մը պատճառով Նալեան զինքը Թէքիրտաղի և Իզմիրի ճամբով աքսորել կուտայ Կիպրոս կղզին, ուր կը մնայ ամիս մը: Յետոյ կը ժամանէ Քիոս կղզին (Սագըզ ատասը): Հոն ոչ կալանաւորեալ մնալու համար նոր հրաման մը կուգայ Նալեան պատրիարքի միջամտութեամբ: Քիչ ետք Պոլսոյ հայ իշխանաւորներու միջամտութեամբ ազատ արձակուելով, տարի մը ետք Պոլիս կը վերադառնայ: Նալեան զինքը Եւդոկիոյ առաջնորդ կը նշանակէ, սակայն ան կը մերժէ: Ապա Սկիւտարի, 1756ին Պալաթու («Երեքդարեան պատմ. Պալաթու Ս. Հրեշտակապետ Եկեղեցւոյ», էջ՝ 347) և յետոյ Ղալաթիոյ թաղերուն քարոզիչ կը կարգուի: Մերձ ի մահ, Նալեան պատրիարքական աթոռը իրեն կ'առաջարկէ, սակայն դարձեալ կը մերժուի: Նալեան պատրիարքի յուղարկաւորութեան դամբանախօս կ'ըլլայ: 1766ին Էջմիածնի նուիրակ Յարութիւն Արք. Բասենցիի Ղալաթիա բնակիլը անհրաժեշտ դառնալով, ինք կը ստիպուի լքել իր խուցը և կը հաստատուի Օրթագիւղ, ուր քարոզիչ կ'ըլլայ: Հոն իրեն կ'աշակերտէ Յովհ. Վրդ. Նուրտինեան (1747-1803), որ տաղաչափեալ կերպով գրի առած է իր կենսագրութիւնը: 1908ին Հ. Գրիգորիս Ծ. Վրդ. Գալէմքեարեան ընդարձակ ծանօթագրութիւններով զայն լոյս ընծայած է Վիեննայի մէջ: 1771ին Սիմէոն Կաթողիկոս Երեւանցի իրեն կ’առաջարկէ Էջմիածնի Պոլսոյ նուիրակութիւնը, սակայն ծերութեանը պատճառով կը մերժէ:
29 Սեպտ. 1772ին գաղտնօրէն կը մեկնի Մարսիլիա, ուր կը հասնի 24 օր ետք: Քառասուն օր հոն մնալէ վերջ կը ժամանէ Անթիպ, Ճենովա, Բիզա և վերջապէս Լիվոռնօ: Կը տառապի ջրգողութենէ: Նուրտինեան պատրաստել կուտայ իր փոքրագիր և մեծագիր կենդանագիրները, որոնք դժբախտաբար անյայտացած են: Տապանագիրն ալ ինք գրի առած է:
Սարգիս Արք. Սարրաֆեան նշանաւոր հանդիսացած է իբր պերճախօս քարոզիչ և «Շնորհալի» անուանուած է:

«ԻԳ» ՍՏԵՓԱՆ ՎԱՐԴԱՊԵՏ «1710-1781»

Ծնած է մօտաւորապէս 1710ին: 1734 թուակիր տաղարանին մէջ ինք ալ հրատարակուած տաղեր ունի: Սոյն թուականին աբեղայ ըլլալով յիշուած է: 1763ին իբր Գաղատիոյ առաջնորդ կը յիշուի Ստեփան վարդապետ մը, զոր Գալէմքեարեան հաւանական կը նկատէ Կոլոտի աշակերտ եղող այս անձն ըլլալը («Կենս.», էջ՝ 384): Վախճանած է 1781 տարւոյ սկիզբները («Ազգապատում», Գլ. 2155):
Սարգիս դպիր յանուանէ յիշած է նաեւ Կոլոտ պատրիարքի չորս սարկաւագ աշակերտները, ՄԱՐՏԻՐՈՍ, որ սարկաւագ մնաց, ՊԵՏՐՈՍ Սրկ. Թերզիօղլու, ՊՕՂՈՍ Սրկ. Ախըրդրան, ԿԱՐԱՊԵՏ Սրկ. Չիլինկիրեան: Այս վերջին երեքը Նալեան Պատրիարքէն ձեռնադրուած են:

ԿԱՐԾԵՑԵԱԼ ԱՇԱԿԵՐՏ ՄԸ ՅԱԿՈԲ ՎՐԴ. ՊԱԼԱԹԵՑԻ

Այս աշակերտը Սարգիս Դպրի կողմէ չէ յիշուած: Զայն Կոլոտի աշակերտը նկատած են Աղաւնունի և Օրմանեան, հիմնուելով հետեւեալ իրողութեան վրայ:
Շղթայակիր Պատրիարք 1736ին Պոլիս եկած ատեն, երբ Քիւթահիա կը հասնի, Կոլոտ պատրիարք զինքը դիմաւորելու համար հոն կը ղրկէ չորս վարդապետներ, որոնք են՝ Յարութիւն Պալաթեցին, Նալեանը, Սահակ Ահագինը և Յակոբ Պալաթեցին («Սիօն», 1866, էջ՝ 125): Նկատելով որ առաջին երեքը իր աշակերտներն են, վերջինն ալ իր աշակերտը կարծուած է: Մինչդեռ Շղթայակիր աշակերտի խօսք չէ ըրած, այլ միայն «զչորսին զգլխաւոր վարդապետն» բառերը գործած է:
Յակոբ Պալաթեցիին, Կոլոտի աշակերտ ըլլալը արդէն հնարաւոր չէ, որովհետեւ Կոլոտի վարդապետ ձեռնադրութենէն երեք տարի առաջ, այսինքն 1697ին, ան արդէն վարդապետ ըլլալով յիշուած է, երբ Գալուստ Կայծակ պատրիարքը զինքը փոխանորդ ըլլալով Երուսաղէմ կը ղրկէ (Սաւալանեանց, էջ՝ 652):
Յակոբ վրդ. Պալաթեցի վախճանած է 1738ին Երուսաղէմ, ուր և թաղուած է (անդ, էջ՝ 1269): Տապանագրին մէջ լուսարար և բազմախատ նուիրակ ըլլալով յիշուած է: Տարիքը դժբախտաբար չէ արձանագրուած:

Օրհնեա՜լ ըլլայ բոլորին ալ յիշատակը:

ԵՐԱՆԱՇՆՈՐՀ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԿՈԼՈՏ ԲԱՂԻՇԵՑԻ ՊԱՏՐԻԱՐՔԻ ԿԵԱՆՔԻ ԼՈՒՍԱՇԱՒԻՂԸ 1678-1741

Յարգելի ընթերցող,

Կ. Պոլսոյ Պատրիարքական Աթոռը իր գոյութեան տեւողութեան ունեցած է շատ արժէքաւոր գահակալներ:
Այդ արժէքներու մէջ բացառիկներէն մին է Աթոռին՝ ըստ Օրմանեանի Ազգապատումին 72-րդ, ըստ Պատրիարքարանի ցանկին 49-րդ գահակալը՝ Տէր Յովհաննէս Կոլոտ Բաղիշեցին, որ տակաւին 37 տարեկան ու վարդապետ, իր վարչական կարողութիւններուն և պայծառամտութեան պատճառով, 1715-ին գահ կը բարձրացուի: 1726-ին Պոլսոյ մէջ, Կարապետ Բ. Ուլեցի կաթողիկոսէ «1726-1729» եպիսկոպոս կ'օծուի: Որպէս գահակալ կը վախճանի 1741-ին, երբ տակաւին 63 տարու էր: Եթէ երկար կեանք ունենար Աթոռը կրնար շատ աւելի բարգաւաճիլ:
Այսպէս փայլուն անձեր յիշատակել մեր հաւաքական յիշողութիւնը կը թարմացնէ, որով յարմար նկատեցի 1978-ին հրատարակուած գրութիւն մը կայքէջիս միջոցաւ ձեր ուշադրութեան յանձնել:


Շուշան Գորտոնճիեան

* * *


Յովհաննէս Կոլոտ ծնած է Բաղէշ «Պիթլիս» 1678-ին: Իր մանկութեան, ծնողներուն և ընտանեկան պարագաներուն մասին ծանօթութիւններ չունինք: Գիտենք միայն հօրը անունը՝ Մխիթար:
Կոլոտի կեանքի պատմութիւնը կը սկսի Ամրտօլի նշանաւոր վանքին մէջ, որուն բարեհամբաւ վանահայրն էր Վարդան Վրդ. Բաղիշեցի:
Յովհաննու Կարապետ Ամլորդւոյ այս վանքը, ծանօթ նաեւ Ամրտօլի վանք անունով, շատ կարեւոր դեր խաղացած է Հայ դպրութեան պատմութեան մէջ ԺԶ-ԺԸ. դարերու ընթացքին, կերպով մը համալսարանի դեր կատարելով, ուր Սուրբ Գրոց դասաւանդութեանց առընթեր, մեծ կարեւորութիւն կը տրուէր նաեւ իմաստասիրութեան և տրամաբանութեան ճիւղերուն:
Հակառակ վանքին մէջ գոյութիւն ունեցող պահպանողական և յետադիմական մտայնութեան, մենաստանը, շնորհիւ կորովի վանահօր՝ Վարդան Վրդ.ի անձնդիր ջանքերուն, կրցած է առողջ և հիմնական դաստիարակութիւն մը տալ հոյլ մը ուսումնատենչ աշակերտներու, որոնց մէջ էր նաեւ Կոլոտ:
Աբեղայ ձեռնադրուած ըլլալը կ'ենթադրուի 1698-ին՝ Վարդան Վրդ.է, իսկ վարդապետական գաւազանը առած՝ 1708-ին, Գրիգոր Շիրվանցի Վրդ.է, Մուշի Ս. Կարապետ Վանքին մէջ:
Վանահայր Վարդան Վրդ. կը վախճանի 1704 Մարտ 31-ին, յառաջացած տարիքի մէջ: Կոլոտ ու իր ուսումնակից ընկերները՝ ընկճուած սուգի մորմոքէն, երբ կը խորհէին Ամրտօլի ապագային մասին, խաւարամիտ խմբակը, արդէն իսկ դուրս ելած իր թաքստոցէն, համարձակօրէն հանդէս կուգար գործադրելու համար իր մութ ծրագիրը, որ էր՝ «Հայ վարդապետը բանտուած պահել իր սահմանափակ ծիրին մէջ»:
Ամրտօլի վանքը իրերամերժ ներքին հոսանքներէն պարտասած՝ կը սկսի գահաւիժիլ իր երբեմնի նախանձելի բարձունքէն, ու Կոլոտ դեռ 27 տարեկան երիտասարդ վարդապետ, սրտաբեկ բայց վճռակամ՝ կ'արհամարհէ խուլ պայքարին դժբախտ հեղինակները ու կը հեռանայ իր սրբազան օճախէն, փոքրաթիւ խումբով մը:
«Եւ յետ որոյ վեհազն հովուիս մերոյ առ Տէր գնալոյ, ցրուեցան գառինք ողջամիտք» կ'ըսէ Կոլոտ:
Լուսամիտ խմբակը, գլխաւորութեամբ Գրիգոր Վրդ. Շիրվանցիի, կը դիմէ Մշոյ Ս. Կարապետ «Գլակայ» վանքը, ուր կը վայելէ հայրական հովանաւորութիւնը Կարապետ Եպիսկոպոս Վանահօր: Հոս գնահատուելով իրենց կարողութիւնը, նոյն և յաջորդ քանի մը ձմեռները քարոզչութեան կը ղրկուին մօտագայ վիճակները ու սրտեռանդն կ'աշխատին վանքին պարտքերը բառնալու: Ջանքերը կը սկսի իրենց բարերար արդիւնքները պարքեւել ու վանքը տակաւ կը թեթեւնայ պարտքերու ծանրութենէն, երբ 1708 Մայիս 16-ին երկրաշարժ մը վերստին կը կործանէ տաճարին գմբէթը և վանքին գլխաւոր մասերը:
Գրեթէ նոյն ժամանակին կը զուգադիպի վանահօր Կարապետ Սրբազանի վախճանումը, և նոյն պաշտօնին կ'ընտրուի Շիրվանցի Գրիգոր Վրդ.ը, միաբանութեան համախորհուրդ հաւանութեամբ:
Քանդուած կամ վնասուած տեղերուն շուտափոյթ նորոգութեան ձեռնարկը նոր պարտքերու դուռ կը բանայ: Նորընտիր վանահայր Գրիգոր Վրդ. կ'անցնի Խրիմ, իսկ Կոլոտ՝ Կ. Պոլիս «1712», հանգանակութեան համար: Կոլոտ Պոլսոյ մէջ ասպնջանակութիւն կը գտնէ Սեբաստացի Գասպարի քով, որ ժամանակի ազդեցիկ անձնաւորութիւններէն մէկը պէտք է եղած ըլլայ: Օրուան Պատրիարքը Սահակ Ապուչեխցի աջակից կ'ըլլայ Կոլոտի, որ Պոլսոյ մէջ կարճ ժամանակի ընթացքին աչքառու կը դառնայ որպէս եռանդուն ու պերճախօս վարդապետ: Իր շնորհալի անձին ու բարեմասնութիւններուն հմայքը, ինչպէս նաեւ անկեղծ նուիրումը իր ընդգրկած հոգեւոր ասպարէզին, սիրելի կը դարձնեն զինքը ազգային բոլոր խաւերուն: Հանգանակութիւնը կ'ըլլայ անսպասելիօրէն արդիւնաւոր, այս մասին Կոլոտ հետեւեալ բառերով կ'արտայայտուի.
«զԱստուածասէր ժողովուրդսն, որք ետուն զողորմութիւն լիալիր և զբազում յիշատակս զարդուց սրբոյ տաճարին. որովք և ազատեցաւՍուրբ վանքն ի բազմատոկոս պարտուցն»:
Ալեկոծ ու խառնակ վիճակ մը կը ներկայացնէ Պոլիսը այդ օրերուն, որով Կոլոտի համակրական շրջանակը չի թողուր որ ան Տարօն վերադառնայ: Հայոց Պատրիարքութիւնը, ազդեցիկ ամիրաներու, դիրքի տէր մեծահարուստներու կամայական կարգադրութիւններով կը կառավարուէր: Եպիսկոպոսներ փառատենչիկ նկատումներով իրարու ձեռքէ կը խլէին Աթոռը:
Երուսաղէմի Պատրիարքութիւնն ալ անփառունակ վիճակի մը մատնուած էր, մասնաւորաբար աշխարհական գործակալներու պատճառով, որոնք սահման չէին դներ իրենց չարաշահութիւններուն մէջ: Անոնք լիազօրուած Պոլսոյ Պատրիարքարանէն՝ ծանօթ էին Վէքիլ, Նազըր կամ Պապա յորջորջումներով: Վտանքաւոր ու վնասակար դէմքեր եղան ասոնք. գձուձ և շուկայիկ նկատումներով ձեռք երկարեցին վանքին տոմարներուն, կուտակուած պարտքերու վրայ նոր պարտքեր բարդեցին անհամար զեղծումներով, միշտ իրենց անձնական շահը գերադաս համարելով:
Այս անկազմակերպ ու անկերպարան վիճակը լրջօրէն կը մտահոգէր Սահակ Պատրիարքը, որ իր խորհրդականներով կ'որոշէ Կոլոտը ղրկել Երուսաղէմ, վստահելով անոր վարչական անվիճելի կարողութիւններուն: Կոլոտ, «Աթոռակալ և Վէքիլ» ըլլալով 1713-ին կ'ուղեւորի Երուսաղէմ, հոն վերահասու կը դառնայ աղիտալի կացութեան, շուտափոյթ ժողով կը գումարէ սրտցաւ միաբաններու հետ, յարմարագոյն ու արմատական դարմանը գտնելու համար: Այս շրջանին կը զուգադիպի Պատրիարքի փոփոխութիւնը Պոլսոյ մէջ. Սահակ Ամուչեխցիի հրաժարումով՝ իրեն կը յաջորդէ Յովհաննէս Գանձակեցի, 28 Մարտ 1714-ին:
Նոր Պատրիարքը առաջնահերթ կարգադրութեամբ Երուսաղէմ կ'ուղարկէ չորս գործակալներ՝ իբր Պապա կամ ղապզի մալ, որոնք իրենց նախորդներուն պէս չեն վարանիր ըստ կամս գործելէ, նոյնիսկ կը ծախեն վանքին վերաբերեալ ինչքերը: Միւս կողմէ պահանջատէրերն ալ ամէն միջոցներու դիմելով կ'ապահովեն Երուսաղէմի կալուածներուն վաճառման վճիռը: Կոլոտ առանց յուսալքուելու կը դիմէ պատկան իշխանութեան և անձամբ հետապնդելով գործը՝ վերջապէս դատարանի «հէօճէթ»ով երաշխաւոր կ'ըլլայ չորս տարի յետաձգելու վճռին գործադրութիւնը: Քաջալերուած այս նպաստաւոր արդիւնքէն, Կոլոտ կը կոտրէ «օրթայի մէօհիւր» ըսուած հասարակաց կնիքը, զոր անբարեխիղճ ձեռքեր սանձարձակ ու անհաշիւ կը գործածէին ի վնաս վանքին:
Կոլոտ վանքէն ներս ալ տեղին միջոցառումներով ու տնօրինութիւններով բարեկարգումները լրացնելէ վերջ, ղեկը կը յանձնէ իրեն հաւատարիմ ու համախոհ միաբաններու, և 1715-ին կը վերադառնայ Պոլիս, ուր Սրբազան բեմերէն իրապաշտ գիծերով կը նկարագրէ Երուսաղէմի անկեալ վիճակը, միանգամայն կոչում ընելով Պոլսահայ նուիրատու ոգիին: Ասկէ զատ, բառնալու համար Երուսաղէմի Պատրիարքութեան տնտեսական անկանոն և կամայական մատակարարութիւնը, ջերմօրէն կը ջատագովէ Երուսաղէմի և Կ. Պոլսոյ երկու Աթոռներուն իրարմէ անկախ Պատրիարքութիւններու վերածումի անհրաժեշտութիւնը, մինչ այս երկուքը Աւետիք Պատրիարքէն ի վեր միացեալ միակ Աթոռ մը կը ձեւացնէին:
Առաջարկը կը քննուի և կ'ընդունուի, պայմանաւ որ Կոլոտ յօժարի ստանձնել Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը և Երուսաղէմի Պատրիարքը ինք ընտրէ՝ համաձայն իր փափաքին: Կոլոտ նախ անդուրդուելի կը մնայ՝ մերժելով այս պատասխանատու պաշտօնը, բայց յետոյ տեղի կուտայ՝ թաբանձագին խնդրանքներու առջեւ: Իսկ նախորդ Պատրիարք Յովհաննէս Գանձակեցին կը հարկադրուի հրաժարիլ, առանց դժկամակութեան:
Կոլոտ, 37 տարեկան ժողովրդական դէմք մը, հանդիսաւորապէս կը բարձրանայ Պատրիարքական Աթոռը՝ 9 Սեպտ. 1715 Ուրբաթ օր: Հետեւեալ օրն իսկ կը պատարագէ և իբր Երուսաղէմի Պատրիարք կը յիշատակէ «Տէր Գրիգոր Աստուածաբան վարդապետը» Մշոյ Ս. Կարապետին վանահայրը: Կոլոտ, կանխելու համար որեւէ հաւանական մերժում Գրիգորի կողմէ, կը դիմէ Ս. Էջմիածնի Աստուածատուր Կաթողիկոսին, խնդրելով որ անյապաղ վաւերացնէ այդ պաշտօնը: Որով, Գրիգոր, որ հետագային «Շղթայակիր» կոչումը պիտի առնէ, տեղի կուտայ և կ'ընդունի պարտադիր պաշտօնը:
Կոլոտ իր հետեւորդներով Էտիրնէ կ'երթայ՝ թէ՛ իր և թէ՛ Գրիգորի ընտրութեան զոյգ վաւերացումները «Կայսերական Իրատէ»ով պաշտօնականացնելու համար: Երուսաղէմի նորընտիր Պատրիարքը Գրիգոր Շիրվանցի, 1717 Օգոստոս 18ին, Վերափոխման տօնին Պոլիս կը հասնի ու կը դիմաւորուի իր նախկին ընկերոջ՝ Յովհաննէս Պատրիարքի կողմէ:
Այսպէսով Երուսաղէմի և Կ. Պոլսոյ Պատրիարքութիւնները պատմական ու խիզախ որոշումով մը թէեւ կը բաժնուին իրարմէ, բայց երկու մեծանուն Պատրիարքները, սրտով ու մտքով միացած, ռահվիրաները կը հանդիսանան անվհատ ու համերաշխ գործակծութեան մը: Գրիգոր Պատրիարք շղթայ մը կ'անցնէ վիզէն և կ'ուխտէ այդ շղթան չհանել, մինչեւ որ Երուսաղէմի մեծագումար պարտքը վճարուի: Ութ տարի շարունակ այն շղթան համբերատարութեամբ կրելէ վերջ, Գրիգոր Շղթայակիր, Կարապետ Ուլնեցի Կաթողիկոսին հրամանով, 1726-ին միայն կը հանէ զայն: Երուսաղէմ երախտագիտութեամբ կը յիշատակէ Շղթայակիրի կատարած բարերար դերը, բայց պէտք է ընդունիլ որ, այն շինարար գործը զոր կատարեց Շղթայակիր, հետեւանքն է մանաւանդ Կոլոտ Պատրիարքի հեռատես ու համակարգող ջանքերուն:
Կոլոտի և Շղթայակիրի սերտ գործակցութիւնը լաւագոյն առիթ մը եղաւ, որ Երուսաղէմի միաբանութիւնը կրթական ու վարչական զարթօնք մը ստեղծէ ու վանքը տանի մշակութային բարձրութեան մը: Այս վերելքին քովն ի վեր ազդու միջոցներ ձեռք կ'առնուին Ս. Յակոբայ իրաւունքները բռնաբարող Յունաց ոտնձգութիւններուն դէմ: Կոլոտ 23 Դեկտեմբեր 1739ին Շղթայակիրին հետ Սուլթան Մահմուտ Ա. Կայսրէն կ'ապահովէ նոյն իրաւունքները վերահաստատող հրովարտակը:
Կոլոտի Պատրիարքութիւնը կը շարունակուի եկեղացական, կրթական, շինարարական ու մշակութային կալուածներու մէջ յարաշխատ գործունէութեամբ: 11 տարիներ կ'անցնին և դեռ վարդապետական աստիճան միայն ունի Կոլոտ. բազմազբաղ վիճակը առիթ չի տար Էջմիածին երթալով եպիսկոպոսանալու:
1725 Հոկտեմբեր 10ին կը վախճանի Ս. Էջմիածնի Աստուածատուր Կաթողիկոսը: Կոլոտ ժողով կը գումարէ Մայր եկեղեցւոյ մէջ, ուր ներկայ կ'ըլլան Պոլիս գտնուող եպիսկոպոսներ, վարդապետներ ու երեւելի աշխարհականներ և Կաթողիկոս կ'ընտրեն Անկիւրիոյ «Անգարա» առաջնորդ՝ Ուլնեցի Կարապետ եպիսկոպոսը, որ 1726 Փետրուար 27ին, Մայր եկեղեցւոյ մէջ 12 եպիսկոպոսներով կաթողիկոս կ'օծուի մեծ հանդիսաւորութեամբ: Երեք օր վերջ «12 Մարտ» նորընտիր Հայրապետը, եպիսկոպոս կ'օծէ Պոլսոյ Պատրիարք Յովհաննէս Կոլոտ վարդապետը:
Կոլոտի կեանքի հատորը ծաւալուն է ու պերճաբան: Ան մեզի կը ներկայանայ մերթ իբր յանդուգն բարենորոգիչ կամ անխոնջ շինարար, մերթ իբր հեռատես քաղաքաքէտ գործիչ կամ ներհուն գրասէր: Այս բոլոր մարզերէն ներս ալ ան նախախնամական դեր ունեցած է ԺԷ. դարու Արեւմտահայ կեանքին մէջ:
Իր բազմակողմանի ձեռքերուն քով կայ և կը մնայ այն մէկը՝ զոր Կոլոտ իրաւամբ կ'արժեցնէ իբր անբասիր ու նուիրեալ հայ հոգեւորական: Ամրտօլի երբեմնի խոնարհ վարդապետն է ան, որ բարձրագոյն պաշտօնի բարձունքէն ալ չ'ուզեր անտեսել կրօնքի ու հաւատքի ճշմարիտ սերմանող մը ըլլալու աւագ պարտականութիւնը:
Իր հաղորդական բնաւորութեամբ, խոհականութեամբ ու գիտակից վարուելակերպով կը գնահատուի ու կը սիրուի Սուլթան Ահմէթ Գ. և Սուլթան Մահմուտ Ա. կայսրերէն, անոնց Եպարքոսներէն ու Պետական բարձր պաշտօնատարներէն, կը սիրուի ու կը յարգուի ժողովրդային բոլոր խաւերէն և օտար շրջանակներէն:
1741 Փետրուար 12ին, Կոլոտ Պատրիարք կը վախճանի 63 տարեկան, երբ դեռ ազգը շատ բաներ կ'ակնկալէր իր հովուապետէն, անոր անվիճելի փորձառութիւններէն:
Մեծահանդէս կը թաղուի Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ աւագ դրան հարաւային կողմը: Կոլոտ մասնաւոր սէր ու հոգածութիւն ունեցած է այս պատմական եկեղեցիին հանդէպ, որուն վերաշինութեան աշխատանքներուն անձամբ հսկած է նոյնիսկ, անուանի ճարտարապետ Սարգիս Խալֆային հետ: Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցին երբ կրկին կը վերաշինուի 1965ին, մեծանուն Պատրիարքին գերեզմանը կը տեղափոխուի ու կ'ամփոփուի զանգակատան ներքեւ յատկապէս շինուած դամբարանին մէջ:

1-Սեպտեմբեր-2010 Չորեքշաբթի
Իսթանպուլ